Nad Niemnem - opracowanie
klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki

Geneza „Nad Niemnem”

Powieść Elizy Orzeszkowej: „Nad Niemnem” uważana jest za najwybitniejsze dzieło pisarki, w pełni oddające jej ideowe i artystyczne przesłanki. Utwór powstał w okresie, kiedy Orzeszkowa cieszyła się rosnącym uznaniem czytelników, a w swym dorobku literackim i publicystycznym miała między innymi: „Meira Ezofowicza”, „Niziny”, „Widma” i „Dziurdziów” – dzieła, w których poruszyła... więcej



„Nad Niemnem” jako epopeja

„Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej często bywa określane mianem epopei narodowej. O zaliczeniu powieści do tego gatunku literackiego świadczą następujące cechy: 1. utwór ukazuje dzieje legendarnych i historycznych bohaterów – bohaterami „Nad Niemnem” są ludzie, należący do szlachty – warstwy społecznej, które przez szereg wieków odgrywała znaczącą rolę w Polsce i współtworzyła historię... więcej



Obraz powstania styczniowego w „Nad Niemnem”

Akcja powieści Elizy Orzeszkowej rozgrywa się ponad dwadzieścia lat po wybuchu i klęsce powstania styczniowego. W pamięci bohaterów, jak i samej autorki, jest to jednak wydarzenie wciąż żywe, determinujące ich świat oraz mające ogromny wpływ na ich decyzje i sposób postępowania. Pod tym względem powstanie, ukazane w retrospekcjach i poprzez symbole, odgrywa w „Nad Niemnem” znaczącą rolę. Powstanie styczniowe było doniosłym... więcej



Legenda o Janie i Cecylii

W życiu każdej społeczności bardzo istotny jest najdawniejszy moment w jej dziejach, w którym narodziła się jako ród, naród bądź państwo. Legenda o Janie i Cecylii to historia powstania rodu Bohatyrowiczów, przekazywana z pokolenia na pokolenia i otoczona szczególnym kultem, dawała bowiem świadectwo świetności ich rodziny i przypominała o wartościach, które przekazali swym potomkom jej założyciele. Legenda o protoplastach rodu... więcej



„Nad Niemnem” a „Pan Tadeusz”

Powieść Elizy Orzeszkowej: „Nad Niemnem” często jest porównywana do „Pana Tadeusza” Adama Mickiewicza. Co prawda, dzieło Mickiewicza napisane jest wierszem, a „Nad Niemnem” jest powieścią, lecz oba utwory określane są jako epopeje narodowe i można w nich odnaleźć wiele cech wspólnych. Zarówno „Nad Niemnem”, jak i „Pan Tadeusz” nawiązują do ważnych i przełomowych wydarzeń... więcej



Kompozycja „Nad Niemnem”

Eliza Orzeszkowa, rozpoczynając pisanie „Nad Niemnem”, postawiła sobie za cel stworzenie dzieła o doskonałej kompozycji – o wnikliwie przemyślanej i zwartej fabule, w której wszystkie wydarzenia mają swoje uzasadnienie i wynikają z całościowej logiki konstrukcyjnej. Nadrzędną zasadą kompozycyjną powieści jest schemat konfrontacji dwóch światów i schemat epizodu z życia poszczególnych bohaterów, który... więcej



Przyroda w „Nad Niemnem”

Opisy przyrody w „Nad Niemnem” są ważnym elementem znaczeniowym powieści i zajmują w niej wiele miejsca. Eliza Orzeszkowa za ich pośrednictwem stworzyła niezwykle dokładną i malarską konstrukcję świata przedstawionego, podkreśliła jego piękno i silny związek człowieka z naturą. Akcja powieści rozpoczyna się od opisu nadniemeńskiego krajobrazu – rozległej, otwartej przestrzeni łąk i pól, przepełnionej... więcej



Motyw miłości w „Nad Niemnem”

Miłość jest jednym z głównych wątków powieści Elizy Orzeszkowej: „Nad Niemnem” i należy do kanonu głównych wartości, jakie powinny być ważne w życiu każdego człowieka. Obraz miłości szczęśliwej, spełnionej i pokonującej wszelkie trudności wyłania się z legendy o Janie i Cecylii. Założyciele rodu Bohatyrowiczów należeli do różnych stanów – on był przedstawicielem prostego ludu, ona natomiast wywodziła... więcej



Kult pracy w „Nad Niemnem”

Jednym z głównych haseł pozytywizmu był utylitaryzm, postrzegany w kategoriach etycznych jako najwyższe dobro i nadrzędny cel moralnego postępowania każdego człowieka. Taką wartością w powieści Elizy Orzeszkowej jest praca, ukierunkowana na wspólne i wzajemne dobro, będąca jednocześnie miernikiem wartości bohaterów. W „Nad Niemnem” liczne są sceny, przedstawiające pracujących ludzi. Wiele jest również opisów... więcej



Motyw mogiły w „Nad Niemnem”

W powieści Elizy Orzeszkowej: „Nad Niemnem” motyw mogiły ma charakter symboliczny i pełni w utworze zasadniczą rolę – jest swoistym uczestnikiem wydarzeń, spaja akcję, łączy postawy bohaterów i zaciera różnice między nimi oraz ostatecznie likwiduje konflikty. Mogiła mitycznych założycieli rodu Bohatyrowiczów, usypana pod prastarym dębem, jest otoczona szczególnym kultem i dbałością przez kolejne pokolenia.... więcej



Czas i miejsce akcji Nad Niemnem

Akcja powieści rozgrywa się w latach 80. XIX wieku na Grodzieńszczyźnie. Scharakteryzowane są następujące miejsca: - Korczyn – dwór ziemiański Benedykta Korczyńskiego, - Osowce – majątek Andrzejowej, - Olszynka, gdzie mieszkają Kirłowie, - Zaścianek Bohatyrowiczów, - Włości Różyca na Wołoszczyźnie (jedynie wspomniane). Poprzez retrospekcję ukazane są także dwie przeszłe perspektywy czasowe: 1. Przeszłość dalsza (XVI... więcej



Obrazy przeszłości w Nad Niemnem

1. Przeszłość dawna – XVI wiek, legenda o Janie i Cecylii Historia Jana i Cecylii, założycieli rodu Bohatyrowiczów, jest legendą z przeszłości opowiadaną wśród szlachty zaściankowej, niestety nie przez wszystkich pamiętaną. Historię tę upamiętnia mogiła małżeństwa, w powieści opowiada ją Justynie Anzelm. Historia ta ma symbolizować ciężką pracę, podporządkowywanie sobie natury bez niszczenia jej, miłość, opierającą... więcej



Konflikty pokoleń w Nad Niemnem, ideowa wymowa utworu

Można mówić o dwóch rodzajach konfliktów w Nad Niemnem: 1. Konflikt na tle ekonomicznym między dworem w Korczynie a zaściankiem Bohatyrowiczów. 2. Spór toczący się między dwoma przedstawicielami rodu Korczyńskich – ojcem steranym i zgorzkniałym w coraz trudniejszej walce o utrzymanie ziemi, a synem – przedstawicielem “powracającej fali” entuzjazmu patriotycznego i społecznictwa. Oba wątki mają optymistyczne... więcej