Kompozycja „Nad Niemnem”
klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Eliza Orzeszkowa, rozpoczynając pisanie „Nad Niemnem”, postawiła sobie za cel stworzenie dzieła o doskonałej kompozycji – o wnikliwie przemyślanej i zwartej fabule, w której wszystkie wydarzenia mają swoje uzasadnienie i wynikają z całościowej logiki konstrukcyjnej.

Nadrzędną zasadą kompozycyjną powieści jest schemat konfrontacji dwóch światów i schemat epizodu z życia poszczególnych bohaterów, który determinuje ich dalsze dzieje.

Akcja „Nad Niemnem” rozgrywa się kilkanaście lat po klęsce powstania styczniowego, które nadal pozostaje żywe w pamięci tych, którzy przeżyli ten ważny epizod w dziejach narodu polskiego i wpływa również na losy młodszego pokolenia, które dorastało w czasach popowstaniowych represji zaborcy. Bohaterowie Orzeszkowej znajdują się w przełomowym momencie życia, kiedy to muszą podjąć pewne decyzje i tym samym rozpocząć kolejny etap swej egzystencji, zamykając i podsumowując dotychczasowy. Dla Benedykta Korczyńskiego takim momentem jest pojednanie z Bohatyrowiczami i odnalezienie porozumienia z synem, Witoldem. Pani Andrzejowa Korczyńska traci wszelkie złudzenia co do wychowania jedynego syna i dostrzega jego ironiczne nastawienie do ideałów ojca i jego udziału w powstaniu. Justyna uświadamia sobie miłość do Jana, odrzuca Zygmunta i Różyca, a swe przyszłe losy wiąże z Bohatyrowiczem. Marta Korczyńska godzi się ze swym losem i po latach spotyka się z Anzelmem.

Konfrontacja dwóch światów ma charakter wieloaspektowy i wielopłaszczyznowy. Orzeszkowa zestawia ze sobą dwie warstwy społeczne – ziemiaństwo i zaścianek, uzyskując w ten sposób pełny obraz środowiska szlacheckiego i przedstawiając ich różne postawy wobec historii i tradycji narodu, wobec etosu szlacheckiego, wobec pracy i ziemi. Na plan pierwszy wysuwa się wątek Benedykta Korczyńskiego, który jest jednocześnie centralną postacią powieści. Na drugim planie rozgrywa się historia miłości Jana i Justyny. Elementem łączącym poszczególne wątki pierwszo- i drugoplanowe jest motyw powstania, ukazany w sposób symboliczny i ukryty za przesłoną języka ezopowego.

Kolejnym elementem kompozycyjnym „Nad Niemnem” jest symetria. Każdy kolejny tom powieści rozpoczyna się od przybliżenia czytelnikowi trzech dworów: w Korczynie, Olszynce i Osowcach. Dwa pierwsze tomy kończą się w chwili, gdy Jan i Justyna odwiedzają symboliczne groby: mogiłę Jana i Cecylii oraz Mogiłę powstańców. Z kolei zakończenie trzeciego tomu przynosi rozwiązanie wszystkich wątków dzieła. Zasada symetrii wyraźna jest także w paralelizmie losów bohaterów, z których dzieje osoby, należącej do starszego pokolenia wyprzedzają analogiczne zdarzenia w życiu innego bohatera. Antycypacja losów szczególnie zauważalna jest w biografii Marty i Justyny. Obie mają podobny status społeczny i uczuciowo wiążą się z mężczyznami, pochodzącymi z niższej sfery, a ich związek postrzegany jest jako mezalians. Dzieje miłości Marty i Anzelma wyprzedzają związek Justyny i Jana, lecz ostatecznie Orzelska dokonuje zupełnie innego wyboru.

strona:   - 1 -  - 2 - 


  Dowiedz się więcej
1  Obraz dworu w „Panu Tadeuszu” Adama Mickiewicza i „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej - plan wypracowania
2  Legenda o Janie i Cecylii
3  Obraz powstania styczniowego w „Nad Niemnem”



Komentarze
artykuł / utwór: Kompozycja „Nad Niemnem”




    Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)


    Imię:
    E-mail:
    Tytuł:
    Komentarz:
     





    Tagi: